Báo cáo GEM 2026 của UNESCO: Giáo dục đại học toàn cầu bùng nổ

Theo báo cáo Giám sát Giáo dục Toàn cầu (GEM) năm 2026 của UNESCO, được công bố vào ngày 25 tháng 3, số lượng sinh viên đại học trên toàn thế giới đã tăng 161% kể từ năm 2000, một tốc độ tăng trưởng cao hơn nhiều so với mức tăng 30% ở bậc tiểu học và trung học.

Đây không chỉ là số liệu khô khan mà là bức tranh sống động về sự chuyển mình của giáo dục đại học thế giới – từ đặc quyền của giới tinh hoa sang cơ hội đại chúng. Với các bạn trẻ Việt Nam, đây là tín hiệu cực kỳ tích cực: thế giới đang mở rộng cửa, và sinh viên Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng để vươn xa.

Tăng trưởng “khủng” ở bậc đại học: 161% chỉ trong 25 năm

Theo báo cáo GEM 2026, số lượng sinh viên đại học (tertiary education) toàn cầu đã tăng 161% kể từ năm 2000 – tốc độ cao gấp 5 lần so với bậc tiểu học và trung học (chỉ tăng 30%). Cụ thể:

• Năm 2000: 103 triệu sinh viên.
• Năm 2024: 269 triệu sinh viên.

Trong khi đó, tổng số học sinh tiểu – trung học đạt 1,4 tỷ (tăng 327 triệu), và mầm non tăng 45%. Tuy nhiên, UNESCO cũng cảnh báo: năm ngoái là năm thứ 7 liên tiếp số trẻ em ngoài nhà trường tăng lên 273 triệu (tương đương dân số Brazil), chủ yếu do dân số tăng nhanh ở châu Phi cận Sahara và xung đột ở Trung Đông.

Những “ngôi sao” tăng trưởng: Chile, Fiji, Saudi Arabia và Trung Quốc dẫn đầu

Một số quốc gia đã tạo nên bước nhảy vọt ấn tượng về tỷ lệ người từ 25–35 tuổi có bằng cấp đại học:

• Chile: gần 34%
• Fiji: khoảng 38%
• Saudi Arabia: 46%
• Trung Quốc: 50%

Khi xét theo Tỷ lệ nhập học đại học gộp (Gross Enrolment Ratio – GER) – số sinh viên đại học chia cho dân số nhóm tuổi sau tốt nghiệp phổ thông – con số càng ấn tượng hơn:

• Chile: từ 25% lên 110%
• Fiji: từ 14% (năm 2005) lên 75%
• Saudi Arabia: từ 28% lên 78%
• Trung Quốc: từ 7% (năm 1999) lên 77% (năm 2025)

Những nước dẫn đầu tỷ lệ hoàn thành sau đại học (post-secondary completion) là Singapore, Hàn Quốc và Canada – đều đạt khoảng 80%.

UNESCO nhận định rõ ràng: “Giáo dục sau phổ thông đã chuyển từ đặc quyền của giới thượng lưu sang sự tham gia đại chúng.” Các chính sách tập trung giảm rào cản tài chính, đa dạng hóa chương trình, trao quyền tự chủ cho cơ sở giáo dục, đảm bảo chất lượng và chia sẻ chi phí.

Thách thức vẫn còn: Bình đẳng và chất lượng

Dù tăng trưởng mạnh, báo cáo nhấn mạnh thách thức bình đẳng vẫn tồn tại. “Hệ thống phân cấp trường lớp” vẫn quyết định ai được tiếp cận và lợi ích từ chương trình học. Áp lực tài chính, trách nhiệm chăm sóc gia đình, sức khỏe tâm thần, văn hóa nhà trường và ngôn ngữ giảng dạy đang ảnh hưởng đến ai tiến xa và ai thực sự hưởng lợi.

Noah W. Sobe, Trưởng bộ phận Giáo dục Đại học UNESCO, cảnh báo: “Tiếp cận không phải là đủ. Trong 25 năm qua, tỷ lệ tốt nghiệp chỉ tăng khoảng 10%.” Ở châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á (đang đuổi kịp), tỷ lệ hoàn thành cao hơn rõ rệt so với châu Phi cận Sahara. Nhập học không luôn dẫn đến tốt nghiệp – ví dụ ở Chile, 14% sinh viên năm nhất bỏ học, và chỉ một phần nhỏ hoàn thành đúng hạn.

Cơ hội du học cho sinh viên Việt Nam

Xu hướng “massification” (phổ cập đại học) toàn cầu mà GEM 2026 mô tả đang mở ra cơ hội chưa từng có dành riêng cho sinh viên Việt Nam. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam (tháng 9/2025), hiện nay có gần 250.000 du học sinh Việt Nam (từ phổ thông đến sau đại học) – mức kỷ lục lịch sử. Riêng bậc đại học, con số vượt 137.000–150.000 người, giúp Việt Nam dẫn đầu Đông Nam Á và xếp hạng 9 thế giới về outbound mobility (theo UNESCO và ICEF 2025–2026).

Việt Nam đang hưởng lợi trực tiếp từ những nước “ngôi sao” trong báo cáo:

• Hàn Quốc, Singapore, Canada (nhóm dẫn đầu tỷ lệ hoàn thành ~80%): Đây là điểm đến yêu thích nhất của du học sinh Việt. Hàn Quốc hiện đón hơn 70.000–80.000 sinh viên Việt, với chương trình English-taught, học bổng chính phủ và cơ hội việc làm sau tốt nghiệp. Canada và Singapore cũng ưu tiên visa linh hoạt, post-grad work permit và chất lượng đào tạo cao.
• Trung Quốc & Saudi Arabia: Hai nước đang “mở cửa” mạnh mẽ. Trung Quốc có hàng chục chương trình học bổng chính phủ và NSAP-style dành cho sinh viên quốc tế; Saudi Arabia qua Vision 2030 đã thu hút 250.000 hồ sơ quốc tế và cấp học bổng toàn phần (CTHMSP) – rất phù hợp với sinh viên Việt Nam quan tâm STEM và kinh tế xanh.
• Fiji-style model: Các nước nhỏ như Fiji chứng minh rằng kết hợp học bổng merit-based + vay thu nhập linh hoạt mới tạo đột phá. Sinh viên Việt Nam hoàn toàn có thể apply các gói tương tự ở Nhật Bản hay châu Âu.

Các điểm đến hàng đầu hiện nay của du học sinh Việt Nam (theo Bộ GD&ĐT 2025) chính là những nước có GER và completion rate cao: Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc, Mỹ, Canada, Đài Loan và Trung Quốc. Hơn 40.000 visa du học cho “Big Four” (Mỹ–Canada–Úc–Anh) được cấp năm 2024 (tăng 20% so với 2019), chứng tỏ nhu cầu đang bùng nổ.

Nguồn chính: UNESCO Global Education Monitoring Report 2026 – Access and Equity: Countdown to 2030.

Cập nhật: 07/04/2026 lúc 1:38 chiều